رویای بربادرفته در مستطیل سبز دیجیتال؛ قطعی اینترنت چه بر سر بازیکنان حرفهای FC آورد؟
ویجیاتو برای بررسی این موضوع با یکی از پلیرهای حرفهای افسی گفتگو کرده است
منتخب سردبیر
۱۰ بازی برتر که در آنها میتوانید بین شخصیتها جابهجا شوید
نوشته شده توسط احسان حسین خواه | ۶ تیر ۱۴۰۵
ورزشهای الکترونیک در سراسر جهان به صنعتی میلیارد دلاری تبدیل شدهاند که زندگی و آینده بازیکنان حرفهای را تضمین میکنند. اما در ایران، این مسیر به جای رسیدن به استیجهای جهانی و قراردادهای کلان، به بنبست قطعیهای مکرر اینترنت، تحریمهای بینالمللی و نبود زیرساختهای حمایتی ختم میشود. در ماههای گذشته که محدودیتهای اینترنتی گریبانگیر کشور شد، اکوسیستم شکننده و نوپای بازیهای ویدیویی رقابتی در ایران تا مرز فروپاشی کامل پیش رفت. بازیکنان حرفهای که پیش از این نیز با سد محکم تحریمهای شرکتهای سازنده مواجه بودند، در این بازه زمانی حتی امکان اتصال ساده به سرورها را نیز از دست دادند.
در بررسی دقیقتر این بحران، پای صحبتهای «مهران علیزاده»، لیدر تیم Esport پیبیآی (PBI) نشستیم که از سال ۲۰۱۳ به صورت مستمر در فضای رقابتی فیفا حضور دارد. روایت او از آنچه در طول ۸۸ روز محدودیت شدید اینترنتی و سالها تحریم بر سر بازیکنان ایرانی آمده است، تصویری شفاف و بدون روتوش از صنعتی ارائه میدهد که در ایران، هیچ شباهتی به استانداردهای جهانی ندارد. مسئله تنها به یک بازی ویدیویی ختم نمیشود؛ پای از بین رفتن مشاغل مدرن، قطع راههای درآمدزایی ارزی و انزوای یک نسل از استعدادهای دیجیتال در میان است.
قطعی اینترنت چگونه منابع درآمد ارزی بازیکنان را نابود کرد؟
برای درک عمق فاجعهای که قطعی اینترنت برای بازیکنان حرفهای رقم زد، ابتدا باید بخشی از ساختار درآمدزایی در بازی افسی را بشناسیم. در گذشته، تنها راه کسب درآمد برای یک بازیکن، شرکت در مسابقات داخلی یا خارجی و کسب جوایز نقدی بود. اما در سالهای اخیر، بخش «آلتیمیت تیم» (Ultimate Team) در افسی فضایی را ایجاد کرده که بازیکنان میتوانند از طریق مهارت خود، درآمدزایی مستقیم داشته باشند.
مهران علیزاده در رابطه با این تغییرات اقتصادی توضیح میدهد که بازیکنان حرفهای پیش از محدودیتهای اینترنتی، توانسته بودند به شغلی تحت عنوان «بوست اکانت» (Account Boosting) دست پیدا کنند. علیزاده در این باره گفت:
«بخشی از بازیکنها توانایی یا زمان لازم برای رسیدن به تعداد برد مورد نیاز در آلتیمیت تیم را ندارند. به همین دلیل اکانت خود را در اختیار پلیرهای حرفهایتر قرار میدهند تا آنها بهجایشان این بردها را کسب کنند. در ازای این کار هم مبلغی دریافت میشود. عمده این سفارشها از سوی بازیکنان خارجی و از طریق سایتهای مختلف به دست ما میرسید. این فعالیت تا پیش از قطعی اینترنت منبع درآمد خوبی برای بسیاری از پلیرها بود، اما بعد از قطع اینترنت عملاً همهچیز متوقف شد. افرادی که شغل اصلیشان همین کار بود، در این مدت متحمل ضرر شدند و بخشی از درآمد خود را از دست دادند.»
جدای از این با قطعی اینترنت، بخش دیگری از معادلات پلیرها به هم ریخت. دسترسی به سرورها غیرممکن شد و امکان هرگونه رقابت را از بین برد. برای بسیاری از پلیرهای حرفهای رقابت در سطح اول افسی نیازمند حداقل شش تا هفت ساعت تمرین روزانه و شرکت در مسابقات است. از دست دادن این زمان به معنای عقب افتادن کامل از جریان رقابتهای درون بازی بود.
علیزاده در توضیح اینکه این بازیکن چه اتفاقی برایشان افتاده گفت:
«کسانی که شغل یا منبع درآمد دیگری داشتند، در این مدت بیشتر روی همان فعالیتهای جانبی متمرکز شدند؛ هرچند بسیاری از آن کسبوکارها هم تحت تأثیر شرایط موجود عملاً تعطیل یا محدود شده بودند. شاید در روزهای اخیر بخشی از فعالیتها دوباره از سر گرفته شده باشد، اما در حوزه فیفا تقریباً هیچ اتفاقی رخ نداد. تا جایی که من اطلاع دارم، بازیکنان این بازی عملاً هیچ فعالیتی نداشتند. نهایتاً برخی از آنها در خانه و بهصورت تفننی با دوستان یا آشنایان خود بازی کردهاند، اما امکان اتصال به سرورهای EA و انجام فعالیتهای آنلاین را نداشتند. به همین دلیل میتوانم بگویم فعالیت حرفهای جامعه فیفا در این مدت تقریباً به صفر رسیده بود؛ یعنی عملاً هیچ فعالیتی انجام نمیشد.»
تحریمهای الکترونیک آرتز چه بلایی بر سر مسابقات جهانی آورد؟
اگر قطعی اینترنت را تیر خلاص به پیکر ورزشهای الکترونیک در ایران بدانیم، تحریمهای بینالمللی زخمهای عمیقی هستند که از سالها پیش بر این پیکر وارد شدهاند. وضعیت بازیکنان ایرانی در رقابتهای جهانی فیفا همیشه پیچیده بوده است، اما از یک مقطع تاریخی به بعد، درهای مسابقات رسمی به طور کامل به روی ایرانیها بسته شد.
تا حدود سال ۲۰۱۷، شرکت سازنده بازی یعنی الکترونیک آرتز (EA) سختگیری کمتری روی برگزارکنندگان مستقل مسابقات داشت. در آن زمان، شرکتهای خصوصی میتوانستند مسابقاتی با استانداردهای جهانی برگزار کنند و برندگان را به تورنمنتهایی مانند مسابقات جهانی فرانسه اعزام کنند. در آن دوره، با همکاری بخش خصوصی و نهادهای داخلی، ایران سهمیههایی برای اعزام بازیکن به خارج از کشور داشت. اما از حوالی سال ۲۰۱۸، الکترونیک آرتز سیاستهای خود را تغییر داد و اعلام کرد که تمامی مسابقات معتبر باید مستقیما تحت نظارت و با مجوز رسمی این کمپانی برگزار شوند.
علیزاده توضیح داد:
«از زمانی که EA آن تصمیم را گرفت، اعزام ایران به آن مسابقات عملاً لغو شد. از آنجا که EA ایران را در فهرست تحریمهای خود قرار داده، بازیکنان ایرانی حتی اگر موفق به کسب سهمیه یا صعود از مراحل مقدماتی مسابقات رسمی این شرکت شوند، امکان حضور در رقابتها را ندارند. به همین دلیل میتوان گفت مسیر حرفهای فیفا در ایران از آن مقطع با محدودیتهای جدی مواجه شد.»
او در ادامه به تفاوت در برگزاری مسابقات PES و FC اشاره کرد و گفت: «در مقابل، تا جایی که اطلاع دارم، در رشته PES طی سالهای گذشته اعزامهایی انجام شده و حتی برخی از نمایندگان ایران موفق به کسب عناوین قابل توجهی نیز شدهاند. اما در بخش فیفا، از همان زمان عملاً از حضور در مسابقات رسمی کنار گذاشته شدیم. حتی بازیکنانی داشتیم که سهمیه اولیه رقابتهای جهانی EA را به دست آورده بودند، اما به دلیل تحریمها امکان شرکت در مسابقات را پیدا نکردند.»
اسپانسرها در ایران چرا از سرمایهگذاری در ورزشهای الکترونیک فرار میکنند؟
در چنین شرایطی که نه راهی برای مسابقات جهانی وجود دارد و نه اینترنتی پایدار برای تمرین در دسترس است، منطقی به نظر میرسد که سرمایهگذاران و اسپانسرها نیز تمایلی برای ورود به این حوزه نداشته باشند. حمایت مالی (Sponsorship) شریان حیاتی تیمهای ورزش الکترونیک در جهان است، اما در ایران این مفهوم تقریبا وجود خارجی ندارد.
علیزاده شرایط اسپانسرینگ در ایران را بسیار ضعیف ارزیابی میکند و معتقد است نمیتوان به شرکتهای تجاری برای عدم حضور در این عرصه خرده گرفت. وقتی یک رشته ورزشی نه پخش تلویزیونی مناسبی دارد، نه رسانههای جریان اصلی به آن میپردازند و نه امکان افتخارآفرینی بینالمللی برای آن فراهم است، هیچ شرکتی حاضر نمیشود هزینههای یک تیم یا بازیکن حرفهای را متقبل شود.
به گفته او در کشورهای توسعهیافته، یک بازیکن حرفهای پس از پایان دوران رقابت خود، با حمایت اسپانسرها به سراغ تولید محتوا، استریمینگ یا مربیگری میرود. اما در ایران، یک بازیکن پس از سالها تلاش و رسیدن به بالاترین سطح مهارتی، ناگهان متوجه میشود که مسیر به پایان رسیده و برای گذران زندگی باید مسیر شغلی خود را به طور کامل تغییر دهد.
بنیاد ملی بازیهای رایانهای چگونه جایگاه حمایتی خود را از دست داد؟
در میان تمام این بحرانها، نگاه گیمرها همواره به نهادهای متولی داخلی بوده است تا حداقل شرایط را برای تمرین و بقا فراهم کنند. یکی از این نهادها، بنیاد ملی بازیهای رایانهای است. در بررسی سابقه این نهاد، متوجه میشویم که رویکرد آنها در طول سالها با تغییرات مدیریتی، دستخوش دگرگونیهای فراوانی شده است.
علیزاده معتقد است بنیاد ملی بازیهای رایانهای تا حدود سال ۲۰۲۱ نقش پررنگتر و موثرتری در حمایت از جامعه بازیهای ویدیویی داشت. به گفته او، حضور افرادی که شناخت بیشتری از فضای گیم و نیازهای بازیکنان داشتند، باعث شده بود این نهاد ارتباط نزدیکتری با فعالان این حوزه برقرار کند. با این حال، پس از تغییرات مدیریتی و خروج برخی افراد تأثیرگذار، به باور او بنیاد بهتدریج از مسائل روزمره گیمرها و مسابقات ورزشهای الکترونیک فاصله گرفت.
او توضیح میدهد که در حال حاضر برگزاری مسابقات و اعزام بازیکنان به رقابتهای خارجی بر عهده نهادهای دیگری است و بنیاد نقش مستقیمی در این حوزه ایفا نمیکند.
علیزاده در ادامه میگوید:
«الان حمایت خاصی از سمت بنیاد نمیبینیم، اما تا سال ۲۰۲۱ واقعاً شرایط متفاوت بود. یادم هست در مواردی برای نفرات برتر مسابقات، تا جایی که در توانشان بود، حمایتها و پیگیریهایی انجام میشد. شاید این حمایتها ایدهآل نبود، اما حداقل احساس میکردیم نهادی وجود دارد که مسائل گیمرها را میشناسد و برای حل بخشی از آنها تلاش میکند.»
اینترنت پرو چرا دردی از بازیکنان حرفهای دوا نکرد؟
در اوج روزهای محدودیت شبکه، طرحی از سمت بنیاد تحت عنوان ارائه اینترنت ویژه برای گیمرهای حرفهای مطرح شد. وعده این بود که بازیکنان شناختهشده بتوانند با ثبتنام و دریافت این سرویس، بدون محدودیت به سرورهای بازی متصل شوند و حرفه خود را دنبال کنند. با این حال، به نظر میرسد این طرح با استقبال سرد و حتی نگاه منفی بخشی از جامعه بازیکنان مواجه شد.
علیزاده میگوید خبر ارائه اینترنت ویژه برای گیمرها در زمان اعلام، بازتاب چندانی در میان بازیکنان فیفا نداشت و بسیاری از فعالان این حوزه آن را جدی نگرفتند. به گفته او، دلیل اصلی این مسئله مشکلاتی بود که گیمرها حتی پیش از تشدید محدودیتهای اینترنتی نیز برای اتصال به سرورهای بازیها با آن مواجه بودند.
او توضیح میدهد که بازیکنان فیفا سالهاست برای اتصال به سرورهای EA ناچار به استفاده از DNSهای اختصاصی یا ابزارهای جانبی هستند و حتی در شرایط عادی نیز امکان دسترسی پایدار به این سرویسها را نداشتهاند. از نگاه او، به همین دلیل وعده رفع مشکلات اتصال از طریق یک سرویس اینترنتی جدید برای بسیاری از گیمرها چندان باورپذیر به نظر نمیرسید.
علیزاده در اینباره میگوید:
«وقتی ما در شرایط عادی هم نمیتوانستیم بدون ابزارهای جانبی به سرورهای EA وصل شویم، طبیعی بود که این خبر خیلی جدی گرفته نشود. حداقل در میان بازیکنان فیفا که من با آنها در ارتباط بودم، کسی پیگیر جزئیات این طرح نشد یا درباره آن سؤال خاصی نپرسید. ضمن اینکه این مشکل فقط به فیفا محدود نمیشود و بسیاری از بازیهای آنلاین دیگر هم سالهاست با چالشهای مشابهی برای اتصال و دسترسی مواجه هستند.»
راهحلهای جایگزین برای دور زدن تحریمها چه هستند؟
با بازگشت نسبی پایداری به شبکه اینترنت، همچنان مشکل اصلی اتصال پابرجاست. برای حل این معضل، جامعه گیمرها نیازمند حمایتهای زیرساختی و فنی هستند. یکی از راهکارهایی که در حال حاضر برای برخی سرویسهای تحریمشده مانند چتجیپیتی یا اسپاتیفای استفاده میشود، تغییر مسیر دادهها (Routing) در سطح کلان است. در این روش، ترافیک کاربران ایرانی از طریق سرورهای کشورهای همسایه مانند آذربایجان هدایت میشود تا سرویسدهنده خارجی متوجه مبدأ اصلی ترافیک نشود.
علیزاده معتقد است مهمترین مطالبه جامعه بازیکنان فیفا، فراهم شدن امکان دسترسی پایدار و بدون دردسر به سرورهای بازی است. او توضیح میدهد که به دلیل محدودیتها و تحریمهای اعمالشده از سوی EA، بسیاری از بازیکنان ایرانی برای اتصال به سرورهای این شرکت ناچار به استفاده از ابزارهای جانبی هستند و همین مسئله تجربه بازی را برای کاربران دشوار کرده است.
به گفته او، در برخی سرویسها و بازیها راهکارهایی برای دور زدن این محدودیتها در نظر گرفته شده و کاربران بدون نیاز به ابزارهای اضافی به آنها دسترسی پیدا میکنند. علیزاده معتقد است اگر راهکاری مشابه برای بازیهای ورزشی آنلاین، بهویژه فیفا، فراهم شود میتواند یکی از مهمترین مشکلات گیمرهای ایرانی را برطرف کند.
او در اینباره میگوید: «فکر میکنم اولین و مهمترین اقدام این است که شرایطی فراهم شود تا بازیکنان ایرانی بتوانند بدون دردسر به سرورهای فیفا متصل شوند. این موضوع فقط به بازیکنان حرفهای مربوط نمیشود؛ حتی کسی که بهتازگی یک کنسول خریده و میخواهد در خانه بازی کند هم با همین مشکل روبهرو است. ما که سالها در این فضا بودهایم معمولاً راهی برای اتصال پیدا میکنیم، اما برای یک کاربر عادی عبور از این همه مانع منطقی نیست. اگر بتوانند از طریق مذاکره یا هر سازوکار دیگری دسترسی پایدار به این بازی را برای کاربران ایرانی فراهم کنند، به نظرم یکی از ابتداییترین و در عین حال مهمترین مطالبات جامعه گیمرها محقق خواهد شد.»
برای گفتگو با کاربران ثبت نام کنید یا وارد حساب کاربری خود شوید.