نقد فیلم Your Mother Your Mother Your Mother

همکاری جدید بسام طارق و ماهرشالا علی ما اثری متفاوت از سینمای جنایی است؛ فیلمی که در ظاهر درباره یک قاتل حرفه‌ای و ماموریتی خطرناک در تگزاس است، اما در هسته اصلی خود داستان پدری را روایت می‌کند که پس از مرگ ناگهانی همسرش، باید برای نوزاد گرسنه‌اش شیر مادر پیدا کند. حضور ماهرشالا علی در نقش لطیف، یک قاتل مسلمان و متعهد به اصول شخصی خودش، به فیلم اجازه می‌دهد میان خشونت، مذهب، خانواده و بحران هویت حرکت کند. این فیلم بیش از آنکه یک اکشن جنایی معمولی باشد، سفری تلخ، عجیب و گاهی طنزآمیز به قلب آمریکای مدرن است؛ جایی که اعتقادات مذهبی، تعصب و نیاز انسان به تعلق داشتن، مدام در برابر یکدیگر قرار می‌گیرند. با نقد فیلم Your Mother Your Mother Your Mother همراه ویجیاتو بمانید.

از یک قاتل حرفه‌ای تا پدری درمانده

داستان فیلم حول محور شخصیت لطیف می‌چرخد؛ مردی که زمانی معلم قرآن بوده و حالا به عنوان یک قاتل قراردادی فعالیت می‌کند. با این حال، او برای خودش قوانین مشخصی دارد. لطیف با اسلحه کار نمی‌کند و ترجیح می‌دهد قربانیانش را با شمشیر از میان بردارد؛ تصمیمی که از یک سو او را به قاتلی متفاوت تبدیل می‌کند و از سوی دیگر تناقض عجیبی میان باورهای مذهبی و شغل خونینش ایجاد می‌کند. او حتی در انتخاب قربانیان هم برای خودش معیار دارد و افرادی مانند برتری‌طلبان سفیدپوست مسیحی یا تروریست‌های اسلامی را هدف قرار می‌دهد؛ کسانی که از نگاه او تهدیدی برای افراد بی‌گناه یا جامعه محسوب می‌شوند. با این حال، فیلم چندان علاقه‌ای ندارد گذشته کاری او را به شکل مفصل به تصویر بکشد.

همه چیز زمانی تغییر می‌کند که همسر لطیف، خدیجه، ناگهان از دنیا می‌رود. او حالا باید به تنهایی از دختر نوجوانش فاطمه، پسر نوجوان و سرکش خود قادر و نوزاد کوچکش مراقبت کند. مشکل اصلی اینجاست که نوزاد شیر خشک را قبول نمی‌کند و لطیف مجبور می‌شود برای پیدا کردن شیر مادر دست به هر کاری بزند. همین نیاز ساده، او را وارد ماجرایی می‌کند که خیلی زود از یک جست‌وجوی معمولی فاصله می‌گیرد و به سفری عجیب در میان مساجد، کلوب‌های شبانه، گروه‌های مذهبی و بخش‌های مختلف تگزاس تبدیل می‌شود. نکته جالب این است که فیلم از همین نیاز ابتدایی، برای ساختن تصویری متفاوت از مردی استفاده می‌کند که تمام عمرش با خشونت کنار آمده اما حالا نمی‌داند چگونه باید پدر باشد.

• Your Mother Your Mother Your Mother از راتن تومیتوز امتیاز ۱۰۰ گرفت

نام فیلم نیز مستقیما به یکی از مضامین اصلی داستان اشاره دارد. عبارت «مادرت، مادرت، مادرت» چندین بار در فیلم توضیح داده می‌شود و به یک حدیث اسلامی درباره جایگاه مادر اشاره دارد؛ جایی که مادر در میان مهم‌ترین افراد زندگی انسان، سه جایگاه نخست را به خود اختصاص می‌دهد. این مفهوم پس از مرگ خدیجه معنای تازه‌ای پیدا می‌کند، زیرا لطیف ناگهان مجبور می‌شود جای خالی زنی را پر کند که نه فقط همسرش، بلکه ستون اصلی خانواده بوده است. فیلم حتی مرگ او را با لحنی تلخ و کمی کمدی وارد داستان می‌کند؛ لطیف درست زمانی از مرگ خدیجه باخبر می‌شود که تازه یک قربانی را کشته و درگیر خلاص شدن از شر جسد او است. همین تضاد، از همان ابتدا نشان می‌دهد که فیلم قرار نیست یک درام جنایی کاملا جدی و قابل پیش‌بینی باشد.

در ادامه، بحران اصلی لطیف با فردی به نام مایک پیچیده‌تر می‌شود. مایک که یک متخصص امنیت عرب‌تبار آمریکایی و از آشنایان قدیمی اوست، می‌تواند برای پیدا کردن شیر کمکش کند، اما طبیعتا این کمک رایگان نیست. از طرف دیگر، خواهرزاده بی‌قیدوبند مایک که زمانی شاگرد لطیف بوده، به دلیل تولید محتوای جنسی و حاشیه‌ساز از جامعه خود طرد شده و حالا درگیر اتهاماتی درباره پورنوگرافی و قاچاق انسان است. در سوی دیگر ماجرا، کشیشی کره‌ای‌آمریکایی به نام هوان یون قرار دارد؛ شخصیتی که جان چو با انرژی عجیب و سرگرم‌کننده‌ای آن را بازی می‌کند. هوان که سابقه نظامی دارد و اکنون یک کشیش است، به اندازه کافی نفوذ و قدرت دارد که زندگی لطیف را به کابوسی تازه تبدیل کند.

تقابل ایمان، خشونت و خانواده

هوان پیشنهادی وسوسه‌کننده به لطیف می‌دهد: اگر او این کشیش به‌شدت محافظت‌شده را از میان بردارد، مشکلش حل خواهد شد. اما مسئله اینجاست که لطیف دیگر نمی‌خواهد قاتل باشد. او تلاش می‌کند از بازی خشونت بیرون بیاید، در حالی که تمام زندگی‌اش بر اساس همان اصول خشونت‌آمیزی ساخته شده که اکنون قصد فرار از آن‌ها را دارد. اینجا است که فیلم از یک داستان ساده درباره پیدا کردن شیر مادر فاصله می‌گیرد و به مطالعه شخصیتی تبدیل می‌شود که مجبور است میان ایمان، گذشته و مسئولیت خانوادگی یکی را انتخاب کند. فیلم عملا می‌پرسد وقتی تمام زندگی یک انسان با یک سری اصول سخت‌گیرانه ساخته شده، آیا بحران می‌تواند او را وادار کند همان اصول را زیر سوال ببرد؟

یکی از نقاط قوت فیلم، تصویری است که بسام طارق از آمریکای معاصر ارائه می‌دهد. فیلم جامعه‌ای را نشان می‌دهد که گروه‌های مذهبی متفاوت در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند، اما تعریف هرکدام از ایمان، اخلاق و جامعه با دیگری تفاوت دارد. اسلام لطیف، مسیحیت انجیلی هوان و حتی باورهای مورمونی همسایه‌ای مهربان، سه نگاه متفاوت به مسئله ایمان مذهبی هستند. با این حال، همه آن‌ها به شکلی به یک نیاز مشترک وصل می‌شوند: پیدا کردن جامعه‌ای که انسان بتواند در آن احساس تعلق کند. همین موضوع باعث می‌شود هوان با وجود رفتارهای افراطی‌اش صرفا یک شخصیت معمولی نباشد. او ممکن است با اسلحه و پرچم کنفدراسیون در مقابل طرفداران متعصبش ظاهر شود، اما ایمانش برای خودش کاملا واقعی است.

بخوانید: ماهرشالا علی دیگر به فیلم Blade اهمیتی نمی‌دهد

در طرف مقابل، لطیف نیز با یک بحران مشابه روبه‌رو است. او سال‌ها برای خودش اصولی ساخته که به آن وفادار مانده، اما مرگ همسر و مسئولیت فرزندان باعث شده این اصول دیگر به سادگی گذشته قابل اجرا نباشد. فیلم درگیری میان این دو شخصیت را بیشتر از طریق گفت‌وگو و بحث‌های طولانی پیش می‌برد تا صحنه‌های اکشن. همین انتخاب ممکن است برای بخشی از مخاطبان ناامیدکننده باشد، چون با وجود حضور یک قاتل شمشیر به دست، Your Mother Your Mother Your Mother فیلم اکشن پرهیجانی نیست. تعداد درگیری‌ها محدود است، اما زمانی که خشونت بالاخره وارد قاب می‌شود، شدت زیادی دارد و با واقع‌گرایی، خون و عواقب روانی آن همراه است.

درخشان‌ترین عنصر فیلم بدون شک بازی ماهرشالا علی است. او لطیف را نه به عنوان یک ماشین کشتار، بلکه به عنوان مردی خسته و گرفتار بازی می‌کند که خودش هم نمی‌داند چطور باید با زندگی جدیدش کنار بیاید. مرگ خدیجه، بیش از آنکه صرفا محرک داستان باشد، زخمی است که در تمام مدت فیلم همراه لطیف باقی می‌ماند. بسام طارق و کاتلین آریزمیندی، فیلمبردار اثر، این احساس را با استفاده از نور، رنگ و قاب‌بندی‌های نزدیک تقویت کرده‌اند. عرق روی پیشانی لطیف، گرمای خفه‌کننده محیط و رنگ‌های اشباع‌شده، فضایی می‌سازند که همزمان تلخ، خشن و گاهی مضحک است. موسیقی پرتحرک و عجیب سون لوکس نیز همین تضاد را بیشتر می‌کند.

با این حال، فیلم در مهم‌ترین بخش شخصیت‌پردازی خود کمی عقب می‌نشیند. ما می‌دانیم لطیف چه قوانینی برای خودش دارد، اما فرصت چندانی برای دیدن اجرای معمول این قوانین پیدا نمی‌کنیم. اگر فیلم پیش از بحران اصلی، بخش بیشتری از زندگی او به عنوان یک قاتل را نشان می‌داد، تصمیم‌های بعدی او وزن بسیار بیشتری پیدا می‌کردند. در شرایط فعلی، وقتی لطیف تصمیم می‌گیرد از بعضی اصولش عبور کند، مخاطب همیشه نمی‌تواند بزرگی این تغییر را به اندازه خود فیلم احساس کند. این مشکل باعث می‌شود بعضی نقاط عطف داستان پتانسیل احساسی خود را به طور کامل به دست نیاورند؛ با این حال، فیلم همچنان از نظر بصری و فضای کلی، اثری جذاب و متفاوت باقی می‌ماند.

در نهایت...

فیلم Your Mother Your Mother Your Mother فیلمی نیست که بخواهد صرفا یک داستان قاتل حرفه‌ای با شمشیر را تعریف کند. باسام طارق از این ایده به عنوان نقطه شروعی برای روایت داستان مردی استفاده کرده که پس از از دست دادن همسرش، ناگهان مجبور می‌شود با مسئولیت‌هایی روبه‌رو شود که هیچ آمادگی‌ای برای آن‌ها ندارد. نتیجه، ترکیبی نامتعارف از درام خانوادگی، جنایت، مذهب و طنز سیاه است که در بخش‌هایی بسیار تاثیرگذار عمل می‌کند. ماهرشالا علی نیز یکی از بهترین اجراهای خود را در نقش لطیف ارائه می‌دهد و موفق می‌شود تضاد میان خشونت بیرونی و شکنندگی درونی شخصیت را به خوبی منتقل کند.

با این حال، فیلم در پرداخت پیشینه لطیف و نمایش دقیق‌تر کد اخلاقی او کم‌کاری می‌کند و همین مسئله باعث می‌شود برخی تصمیم‌های مهم داستان آن‌طور که باید سنگین و تاثیرگذار نباشند. از طرف دیگر، اگر با انتظار یک فیلم اکشن تمام‌عیار سراغ آن بروید، احتمالا ناامید خواهید شد؛ چون بیشتر زمان اثر صرف گفت‌وگو، بحران خانوادگی و کشمکش‌های مذهبی می‌شود.