روز جهانی بازی‌های ویدیویی؛ جشن بگیریم یا عزاداری کنیم؟

امروز روز جهانی بازی‌های ویدیویی است؛ روزی که قرار است فرصتی باشد برای جشن گرفتن یکی از محبوب‌ترین سرگرمی‌های جهان، یادآوری خاطراتی که با بازی‌ها ساخته‌ایم و صحبت درباره صنعتی که طی چند دهه به یکی از بزرگ‌ترین صنایع سرگرمی دنیا تبدیل شده است. اما اگر بخواهیم همین مناسبت را از زاویه یک گیمر ایرانی نگاه کنیم، یک سؤال ناخوشایند مدام خودش را نشان می‌دهد: واقعاً چیزی برای جشن گرفتن باقی مانده است؟

شاید پاسخ به این سؤال برای خیلی‌ها خوشایند نباشد، اما شرایط فعلی گیمینگ در ایران بیشتر از آنکه شبیه یک جشن باشد، به مراسم عزایی برای یک سرگرمی در حال حذف شدن از سبد زندگی مردم شباهت دارد.

بازی کردن دیگر یک سرگرمی ارزانی نیست 

در ایران امروز، خرید یک کنسول بازی دیگر تصمیم ساده‌ای برای گذراندن اوقات فراغت نیست. قیمت اقتصادی‌ترین کنسول‌ نسل نیز از مرز ۱۰۰ میلیون تومان گذشته و خرید آن برای بسیاری از خانواده‌ها به هزینه‌ای سنگین تبدیل شده است و کار به جایی رسیده که بسیاری از افراد سراغ کنسول‌های نسل قبلی می‌روند.

 بازی‌های جدید هم دیگر محصولاتی چندصدهزار تومانی یا حتی یکی دو میلیون تومانی دهه پیش نیستند و قیمت بازی‌های روز در بازار ایران به بالای ۱۵ میلیون تومان رسیده است. حتی یکی از ارزان‌ترین راه‌های تجربه قانونی بازی‌ها، یعنی اکانت‌های اشتراکی، حالا به جایی رسیده که فروشندگان برای آن‌ها امکان پرداخت قسطی در نظر می‌گیرند. 

این اتفاق شاید در نگاه اول فقط یک مسئله اقتصادی به نظر برسد، اما در واقع معنای بزرگ‌تری دارد: گیمینگ آرام‌آرام از یک سرگرمی عمومی به سرگرمی‌ای تبدیل می‌شود که توان مالی مشخصی برای تجربه کردنش لازم است.

ساختن یک کامپیوتر معمولی هم به‌تنهایی برای بسیاری از مردم تبدیل به پروژه‌ای سنگین شده است، چه برسد به اینکه کسی بخواهد سراغ یک PC گیمینگ برود. قیمت قطعات، نوسان بازار ارز و دشواری واردات، خرید سخت‌افزار را پیچیده‌تر از همیشه کرده است. شرایط جنگی اخیر و بسته شدن یا محدود شدن مرزها هم در مقاطعی این وضعیت را بدتر کرده و دسترسی به بسیاری از کالاهای وارداتی را دشوارتر کرده است.

البته این فقط مشکل ایران نیست. حتی بیرون از ایران هم بازی کردن در سال‌های اخیر ارزان‌تر نشده است. افزایش هزینه برخی قطعات سخت‌افزاری، از جمله حافظه رم، روی قیمت تجهیزات اثر گذاشته و خرید کنسول، کامپیوتر و لوازم جانبی را برای گیمرها در کشورهای دیگر هم دشوارتر کرده است. اما تفاوت بزرگ اینجاست که گیمر ایرانی باید همین افزایش قیمت جهانی را در اقتصادی با قدرت خرید به‌مراتب پایین‌تر تحمل کند.

حتی موبایل هم پناه امنی نمانده

و اگر کنسول و PC را کنار بگذاریم، حتی ساده‌ترین شکل گیمینگ هم دیگر چندان ساده نیست.  بخشی از مردم هیچ‌وقت گیمرهای حرفه‌ای نبوده‌اند. شاید تنها بازی‌ای که تجربه می‌کردند یک عنوان موبایلی بوده که روی گوشی میان‌رده‌شان اجرا می‌شده است. 

اما حالا قیمت گوشی‌های اقتصادی و میان‌رده هم آن‌قدر بالا رفته که حتی همین شکل ساده و دم‌دستی بازی کردن هم برای بسیاری از مردم به هزینه‌ای قابل‌توجه تبدیل شده است. یعنی حتی اگر بخواهیم گیمینگ را تا ساده‌ترین شکل ممکن تقلیل دهیم، باز هم به دیواری از قیمت‌ها می‌رسیم.

با این حال پول تنها چیزی نیست که در سال‌های اخیر علیه گیمر ایرانی قرار گرفته است. 

اینترنت؛ زخمی که خوب نشد

اینترنت ایران هیچ‌وقت رؤیای یک گیمر نبوده است. پینگ بالا، نوسان اتصال، محدودیت‌ها و کیفیت نامناسب ارتباط همیشه بخشی از تجربه بازی آنلاین در ایران بوده‌اند. با این حال، اتفاقات یک سال گذشته شرایط را برای گیمرها دشوارتر کرد. 

اعتراضات، جنگ، اختلال‌های اینترنتی و محدودیت دسترسی باعث شدند بسیاری از گیمرها در مقاطعی حتی برای دسترسی معمول به بازی‌ها و سرویس‌های آنلاین هم با مشکل مواجه شوند. حالا شاید اینترنت دوباره برای بسیاری از کاربران «وصل» باشد، اما وصل بودن با مناسب بودن برای بازی کردن فرق دارد.

گیمرها هنوز با پینگ و جیتر دست‌وپنجه نرم می‌کند. با سرورهایی که درست به آن‌ها متصل نمی‌شود، بازی‌هایی که به سرویس‌های خارجی وابسته‌اند و تجربه آنلاینی که در بسیاری از مواقع بیشتر از آنکه سرگرم‌کننده باشد، اعصاب‌خردکن است. برای کسی که بازی آنلاین بخش مهمی از سرگرمی‌اش است، اینترنت صرفاً یک ابزار جانبی نیست؛ بخشی از خود بازی است. وقتی این بخش درست کار نکند، تجربه بازی هم ناقص می‌شود.

GTA 6 می‌آید اما ما منتظر چه هستیم؟ 

حدود ۶۸ روز دیگر، GTA 6 منتشر می‌شود؛ بازی‌ای که میلیون‌ها نفر در سراسر دنیا سال‌ها منتظرش بوده‌اند. گیمرها حالا روزها را می‌شمارند، درباره نسخه جدید تریلرها و جزئیات بازی بحث می‌کنند و احتمالاً از همین حالا برای خرید آن برنامه می‌ریزند. اما برای گیمر ایرانی، انتظار برای GTA 6 کمی متفاوت است.

ما فقط منتظر عرضه بازی نیستیم. باید منتظر بمانیم ببینیم اصلاً روز عرضه می‌توانیم بازی را تجربه کنیم یا نه. باید ببینیم قیمت بازی در بازار ایران چقدر خواهد بود. باید ببینیم اینترنت اجازه می‌دهد به سرویس‌های مورد نیاز بازی متصل شویم یا نه. و در نهایت باید از خودمان بپرسیم که آیا اصلاً توان پرداخت هزینه تجربه یکی از موردانتظارترین بازی‌های تاریخ را داریم یا نه. در ضمن این را هم نباید فراموش کنیم که بنا بر سابقه، GTA همیشه در کشور ممنوع بوده ولی با این حال هنوز معلوم نیست که آیا در زمان عرضه این بازی با ممنوعیت همیشگی این سری روبه‌رو خواهد شد یا نه.

این فاصله میان گیمر ایرانی و گیمرهای دیگر کشورها شاید هیچ‌وقت به این اندازه محسوس نبوده باشد. آن طرف، شمارش معکوس برای تجربه یک بازی بزرگ آغاز شده است؛ این طرف، شمارش معکوس برای فهمیدن وضعیت در زمان عرضه آن. 

برای چیزی که هنوز دوستش داریم، باید عزاداری کنیم 

شاید غم‌انگیزترین بخش ماجرا این باشد که بازی‌های ویدیویی قرار بود چیزی باشند که آدم‌ها را دور هم جمع می‌کنند. وسیله‌ای برای فرار چندساعته از فشارهای زندگی، ساختن خاطره، رقابت، خندیدن و تجربه کردن دنیاهایی که در واقعیت وجود ندارند. اما برای بسیاری از گیمرهای ایرانی، خودِ بازی کردن حالا تبدیل به یکی دیگر از همان فشارهای زندگی شده است.

البته هنوز بازی می‌کنیم. هنوز برای بازی‌های جدید هیجان‌زده می‌شویم. هنوز تریلر می‌بینیم، اخبار را دنبال می‌کنیم و درباره اینکه فلان بازی چه خواهد بود بحث می‌کنیم. هنوز هم وقتی یک بازی خوب منتشر می‌شود، همان حس قدیمی در ما زنده می‌شود.

شاید همین مهم‌ترین دلیل باشد که هنوز نمی‌توانیم کاملاً از جشن گرفتن دست بکشیم. اما اگر قرار است امروز روز جهانی بازی‌های ویدیویی باشد، بد نیست در کنار جشن گرفتن، به وضعیت کسانی هم فکر کنیم که همین سرگرمی ساده برایشان هر روز دست‌نیافتنی‌تر می‌شود.

شاید بد نباشد یک شمع هم روشن کنیم؛ نه برای بازی‌های ویدیویی، که هنوز زنده‌اند و هر روز بزرگ‌تر می‌شوند، بلکه برای آن بخشی از گیمینگ ایران که آرام‌آرام دارد از دسترس مردم خارج می‌شود.