نقد انیمیشن Deep Sea – غمی به عمق دريا!

 Deep Sea انیمیشنی در ژانر فانتزی و محصول سال 2023 چین است که به کارگردانی و نویسندگی تیان شیائوپنگ، برای نخستین بار در جشنواره بین‌المللی فیلم برلین به نمایش درآمده. این پویانمایی داستان دختری نوجوان و افسرده را روایت می‌کند که برای پیدا کردن مادرش درصدد کشف محیط عجیب و غیرمنتظره زیر آب به ماجرا‌جويي مي‌پردازد.

 

کابوس يا رويا؟

همه‌چیز با یک کابوس یا رویا شروع می‌شود. "شینشیو" دختری که در کودکی توسط مادرش رها شده است، در رویاهایش به دنبال هیولایی چند چشم و تیره که لالایی مادرش را نجوا می‌کند، مسیری سخت و سرد را می‌پیمايد. کابوس از جایی رقم می‌خورد که درست در لحظه وصال، توسط شبحی قرمز از مادرش دور می‌شود. خط داستانی تا همین نقطه برای ما واضح است! از‌این پس همه‌چیز سریع و بی‌دلیل رخ می‌دهد.

شینشیو لحظه‌ای با خانواده، روی عرشه کشتی تفریحی و غرق در دلتنگی‌های خود نسبت به مادرش است و لحظه‌ای بعد با خروش دریا، وارد جهان زیر آب می‌شود. همه‌چیز آنقدر سریع به وقوع می‌پیوندد، که تمرکز بیننده دائما انسجام خود را از دست می‌دهد. تنها نقطه اتصال ذهن مخاطب با داستان، توسط چهره آشنای هیولای کابوس های شینشیو حفظ می‌شود . دختر در طوفان نجوای هیولا را می‌شنود و مسخ به دنبالش به درون اقیانوس می‌پرد. بی‌هیچ مقدمه‌ای با کاراکتر‌های بامزه، ماهی‌های سخنگو و سرآشپز "نانهی" آشنا می‌شود. بايد گفت که Deep Sea فقط داستان تکان‌‌دهنده از يک دختر شکسته نيست، بلکه قصه مردي آشفته به نام نانهي را هم روايت مي‌کند. اين دو، ازاين پس با يکديگر، در جست‌وجوي خواسته‌هاي خود مقصدي طولاني و گمشده را در دريا مي‌پيمايند. درست است که برای دیدن چنین انیمیشنی به قوه تخیل بسیار بالایی نیاز داریم، اما ذهن بیننده به طور ناخودآگاه به دنبال ادله می‌گردد و داستان ابدا در پی باورپذیری مخاطب نیست. تنها نکته باور پذير در نيمه اول داستان، غم شخصيت‌ها است.

ابر سياه و سنگين!

همه شخصیت‌های پرداخته شده در Deep Sea از نوعی اختلال افسردگی رنج می‌برند. به نظر من حتي پلات و ایده داستان هم با مفهوم افسردگي پايه‌ريزي شده! هیچ‌کس از شرایط موجود راضی نیست. کاراکتر اصلی، شینشیو، دچار افسردگی اساسی و موقعیتی است . نوعی از افسردگی که در اثر تروما رخ می‌دهد و به فضای غیر واقعی چنگ می‌اندازد. صداها و خاطرات را دائما تجسم می‌کند و غم، صادقانه در رفتار شخص هويدا است.

سرآشپز نانهی هم دچار نوع دیگری از افسردگی _مانيک_ است. او برخلاف شینشیو می‌خندد و رفتاری هیجان‌زده و خوشحال دارد اما با پیش‌روی داستان و پی بردن به درونیاتش، می‌فهمیم که نانهی سراسر عقده و حسرت است. افسردگی نه تنها در این دو کاراکتر بلکه به دیگر شخصیت‌های داستان هم سرایت می‌کند. ماهی‌های سخنگو، سمورهاي بامزه و شیرهای دریایی آشپز، همه و همه از نوعی نارضایتی نسبت به موقعیت و محیط رنج می‌برند.

 

سور رنگ‌ها

از نقطه نظر فنی، Deep Sea به طرز چشمگیری رنگ‌ها را به بازی می‌گیرد. به رخ کشيدن تصاویری همچون نقاشی‌های آبرنگی، درخشندگی‌های نور، جنگ و خروش الوان، تنوع و خوش‌آب و رنگی صدها گونه غذا، فقط توسط یک تیم صد نفری از انیماتورهاي حرفه‌اي امکان پذیر است! اين انيميشن که طي هفت سال تلاش تيم کارگرداني ساخته شده، آنقدر مملو از جزيئات تصويري و گرافيکي است، که چشمان شما را تسليم زيبايي صحنه مي‌کند.

ميانه فیلم همه‌چیز از تکاپو می‌افتد، حتی تصاویر درخشان و متنوع! فضا خاکستری، سرد و غمگین می‌شود؛ درست مثل تم داستانی Deep Sea! صحنه سراسر در محيطي ترسناک و مه‌آلود فرو مي‌رود. رنگ مرگ بر پس‌زمینه تصوير، فضای چشم‌نواز و اکلیلی را پر می‌کند. شبح سرخ که از خاکستری غم تغذیه می‌کند، سکانس‌ها را با هیجان به دنبال بلعیدن شینشیو پشت‌سر مي‌گذارد.

با اين که اين انيميشن از نظر بصري پر زرق‌و برق و خيره کننده بود، اما طرح داستانی نيمه اول ضعيف ظاهر شد. ماجراجويي‌هاي جاری در اين سکانس ها، تکراري و بي خلاقيت رقم می‌خورند. انگار داستان جديدي براي بازگو کردن وجود ندارد. اگر قرار بود تنها به صحنه‌های خوش رنگ و پر لعاب بسنده کنيم، کافي بود عکس هاي Deep Sea را از گوگل سرچ کنيم. البته نمي‌شود از موسيقي اين انيميشن در موقعيت‌هاي استرس‌زا گذشت. ملودي رعب‌‌انگيز که سايه غم را سنگين‌تر مي‌کند، سعي در برانگيختن احساسات بيننده دارد.

Deep Sea براي چه سنی مناسب است؟

شاید ساختار و تم آب‌رنگی صحنه‌ها بسيار خيره کننده باشد، اما قطعا اين انيميشن براي کودکان بسيار نا‌اميد کننده و بی رحمانه است. مرور خاطرات گذشته، تصوير سازي‌هاي احساسي، جشن تولد فراموش شده و نگاه به خانواده جديد که بدون شينشيو هم خوشحال‌اند، براي کودکان درست مثل کابوسي است که بعد از فرياد بايد فراموش شود.

درست است که انيميشن Deep Sea به طور مداوم با شگفتي آغشته است، با اين وجود همه اين‌ها با کنار گذاشتن تصاوير وحشتناک کودک‌آزاري به اوج خود مي‌رسد. علاوه بر اين، آنقدر اوج و خروش، حجوم رنگ‌ها، تکاپوي اجسام و افراد، در کادرها زياد و طولاني است، که سخت مي‌شود تمرکز را بر خط داستاني معطوف کرد. از اين جهت قطعا براي ذهن آرام کودکان اين سکانس هاي شلوغ پی در پی خسته کننده و نامفهوم است.

با اين که اين انيميشن براي قشر بزرگسال مناسب‌تر از کودکان است، اما مسير داستاني غير بالغانه آن می‌تواند منجربه از دست دادن اين گروه از مخاطبان هم شود. به نظر مي‌رسد اين انيميشن نتوانسته مخاطب خاص خود را پيدا کند. البته نيم ساعت پاياني Deep Sea احساسات شما را به اعماق خود فرو می‌برد. سکانس‌های پايانی با مفاهيمی از قبيل درد و فداکاری عجين شده‌اند و اشک‌آور و غمبار رقم مي‌خورند.

اتمسفر Deep Sea

تضاد موسيقي و صحنه، جو داستان و فضاي انيميشن را کمدي مي‌کند. اما از دهان‌هاي آويزان و چشم‌هاي از حدقه بيرون زده و طراحي‌هاي خنده آور شمايل موجودات، مي‌شد دريافت که با يک انيميشن تراژيک_کمدي روبه رو هستيم، که جلوه‌هاي فانتزي آن از در و ديوار، سر بيرون مي‌آورند. درست مثل يک روياي قابل لمس. رنگ‌هاي تنيده در هم اين انيميشن، مرز تخيل و واقعيت را تا حدالامکان کم‌رنگ می‌کنند.

 همه چيز در انيميشن Deep Sea درخشنده، سرزنده، لطيف و با تنوع است، به جز داستان آن. ما شخصيت‌هاي فانتزي را مي‌بينيم اما از چرايي حضور آن‌ها بي‌اطلاعيم. مثل هيولاي سياه چند چشم که چيزي راجع به او نميدانيم و فقط همه صحنه ها به دنبالش کشيده مي‌شويم تا به دلايل وجود، هدف و قصدش پي ببريم. يا بدون اين که شبح سرخ را بشناسيم، ناگهان با آن مواجه مي‌شويم و فقط مي‌دانيم او مثل سايه سنگين افسردگي از غم شينشيو تغذيه مي‌کند. 

نسبت به نانهي هم به عنوان نقش مکمل شينشيو بي‌اطلاييم. به همين دليل تغييرات شخصيتي او را _تبديل از يک پليد به حامي_ هم درک نمي‌کنيم. زماني که از شر رنگ‌هاي در هم تنيده، درخشان و گوناگون صحنه‌ها خلاصي مي‌يابيم هم، اتفاق غير‌منتظره‌اي در داستان به وقوع نمي‌پيوندد. به جز سکانس هاي انتهايي! پايان داستان بالغانه، بی رحم وحزن انگيز رقم می‌خورد!

عميق‌ترين نقطه دريا

" بعضي وقتا دنيا خاکستريه، برخلاف روياها که درخشان و رنگارنگن"

همه‌چيز انيميشن Deep Sea راجع به اندوه و افسردگی مداوم بشر است؛ سازنده آنچه را که از جامعه می‌بيند به تصوير می‌کشد. او با اثبات اين که افسردگی نهان می‌تواند کودک را به انزوا بکشد، رويايی از گم‌گشتگی انسان و نيازش به همدردي را در شخصيت شينشيو براي ما تداعی مي‌کند. در واقع ما را به عنوان مخاطب، به آن سوي ديوار افسردگي مي‌کشد تا درک بهتری از موقعيت‌های اين‌چنينی داشته باشيم.