15 فیلم علمی تخیلی شبیه تلماسه؛ سفر به جهان‌هایی فراتر از تصور

فیلم Dune به کارگردانی دنی ویلنوو یکی از جاه‌طلبانه‌ترین آثار علمی تخیلی سینمای مدرن است که توانست مخاطبان را به دنیایی عجیب، گسترده و سرشار از مفاهیم فلسفی ببرد. داستان پل آتریدیس، وارث خاندان آتریدیس که پس از پذیرفتن حکمرانی سیاره آراکیس توسط پدرش وارد نبردی خونین بر سر ارزشمندترین ماده جهان می‌شود، تنها یک ماجراجویی فضایی ساده نیست. تلماسه درباره قدرت، مذهب، استعمار، پیشگویی و سرنوشت انسان‌هاست؛ موضوعاتی که در کنار جلوه‌های بصری خیره‌کننده، این مجموعه را به یکی از بهترین تجربه‌های سینمای علمی تخیلی تبدیل کرده‌اند. اما آیا فیلم های شبیه Dune هم وجود دارند؟

البته. طرفداران این مجموعه برای تجربه دوباره چنین جهان‌هایی لازم نیست صرفا منتظر قسمت بعدی تلماسه بمانند. سینما در طول دهه‌های گذشته میزبان آثار متعددی بوده که بعضی از آن‌ها الهام‌بخش دنیای تلماسه بوده‌اند و برخی دیگر از نظر اتمسفر، داستان‌پردازی یا مفاهیم فلسفی شباهت زیادی به آن دارند. در ادامه سراغ 15 فیلم علمی تخیلی می‌رویم که تماشای آن‌ها برای طرفداران Dune تجربه‌ای جذاب خواهد بود.

خبر: دو فیلم Dune با پیش‌نمایشی از قسمت سوم دوباره اکران می‌شوند

پیش از ادامه مقاله، پیشنهاد می‌کنم نگاهی داشته باشید به بهترین فیلم های 2026 که شامل یک لیست 20 عددی از بهترین فیلم‌های 2026 تا اینجای کار است.

15. فیلم The Fifth Element

لوک بسون یکی از فیلم‌سازانی است که علاقه زیادی به خلق دنیاهای عجیب و متفاوت دارد. فیلم عنصر پنجم محصول سال 1997 نیز یکی از بهترین نمونه‌های این علاقه است. داستان در قرن بیست‌وسوم جریان دارد و درباره یک راننده تاکسی به نام کوربن دالاس است که به شکلی اتفاقی وارد ماجرایی بزرگ برای نجات زمین می‌شود. او با موجودی مرموز به نام لیلو آشنا می‌شود که نقش مهمی در جلوگیری از نابودی جهان دارد.

اگرچه عنصر پنجم از نظر روایت و فضای داستانی تفاوت‌های زیادی با تلماسه دارد، اما مقیاس بزرگ جهان آن و طراحی بصری خیره‌کننده‌اش می‌تواند برای طرفداران فیلم ویلنوو جذاب باشد. این اثر با الهام از طراحی‌های هنرمند مشهور کمیک، موئبیوس، دنیایی رنگارنگ و پرجزئیات خلق می‌کند که تماشای آن هنوز هم لذت‌بخش است. عنصر پنجم بیشتر از آنکه روی مفاهیم فلسفی تمرکز کند، یک ماجراجویی فضایی سرگرم‌کننده است.

14. فیلم Tremors

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های فیلم Dune حضور کرم‌های غول‌پیکر شن است؛ موجوداتی که در دل بیابان‌های آراکیس زندگی می‌کنند و حتی بزرگ‌ترین ارتش‌ها نیز از مواجهه با آن‌ها هراس دارند. اگر شما هم از تماشای این موجودات لذت برده‌اید، فیلم Tremors محصول سال 1990 می‌تواند انتخاب سرگرم‌کننده‌ای باشد. داستان درباره گروهی از ساکنان شهری کوچک در ایالت نوادا است که متوجه حضور موجوداتی عظیم در زیر زمین می‌شوند. این کرم‌های گوشت‌خوار می‌توانند هر چیزی را که روی سطح زمین حرکت می‌کند شکار کنند.

البته نباید انتظار داشته باشید با اثری در سطح جاه‌طلبی‌های دنی ویلنوو مواجه شوید. لرزش بیشتر یک فیلم هیولایی سرگرم‌کننده با حال‌وهوای آثار درجه دوم سینمای وحشت است. با این حال، طراحی موجودات، تعلیق ناشی از حضور آن‌ها و تلاش شخصیت‌ها برای زنده ماندن، تجربه‌ای جذاب می‌سازد. اگر بخش‌های مربوط به کرم‌های شنی تلماسه برایتان هیجان‌انگیز بوده، این فیلم را از دست ندهید.

13. فیلم Stargate

پیش از آنکه مجموعه Stargate به یک فرنچایز بزرگ تلویزیونی و سینمایی تبدیل شود، فیلمی به همین نام در سال 1994 روی پرده رفت. رولاند امریش، کارگردانی که بیشتر با آثار فاجعه‌محور خود شناخته می‌شود، در این فیلم داستان گروهی از دانشمندان و نظامیان را روایت می‌کند که به کمک یک دروازه مرموز به سیاره‌ای ناشناخته سفر می‌کنند. آن‌ها در این دنیای بیگانه با تمدنی عجیب مواجه می‌شوند که تحت سلطه موجودی قدرتمند به نام رع قرار دارد.

شاید در نگاه اول ارتباط چندانی میان دروازه ستارگان و تلماسه وجود نداشته باشد، اما هر دو فیلم از عناصر اسطوره‌شناسی، سفر قهرمان و مبارزه با حکومت‌های سرکوبگر استفاده می‌کنند. محیط بیابانی، تمدن‌های ناشناخته و تقابل انسان‌ها با قدرتی فراتر از تصورشان نیز شباهت‌های دیگری هستند که این دو اثر را به یکدیگر نزدیک می‌کنند. Stargate برخلاف فیلم Dune تمرکز بیشتری روی ماجراجویی دارد و از نظر ریتم نیز سرگرم‌کننده‌تر است.

12. فیلم Mad Max 2: The Road Warrior

اگر از طرفداران داستان‌های علمی تخیلی با محوریت بیابان‌های بی‌رحم و نبرد بر سر منابع محدود هستید، مجموعه مکس دیوانه یکی از بهترین انتخاب‌های ممکن خواهد بود. جورج میلر با ساخت قسمت دوم این مجموعه در سال 1981 توانست یکی از تاثیرگذارترین آثار اکشن و پسا‌آخرالزمانی تاریخ سینما را خلق کند. داستان درباره مکس است که در جهانی ویران‌شده و خالی از تمدن زندگی می‌کند. او در مسیر خود با گروهی از بازماندگان مواجه می‌شود که برای محافظت از منابع سوختشان در برابر گروهی خشن مبارزه می‌کنند.

بخوانید: جرج میلر در حال مذاکره برای ساخت آخرین فیلم Mad Max و یک سریال تلویزیونی است

شباهت‌های این فیلم با تلماسه بیشتر از آن چیزی است که در ابتدا به نظر می‌رسد. هر دو جهان با کمبود منابع حیاتی، درگیری گروه‌های مختلف و شرایط سخت زندگی در بیابان تعریف می‌شوند. شخصیت مکس نیز مانند پل آتریدیس در موقعیتی قرار می‌گیرد که سرنوشت گروهی از انسان‌ها به تصمیم‌های او وابسته است. البته فیلم جورج میلر از نظر فلسفی پیچیدگی کمتری دارد، اما اکشن نفس‌گیر و فضای آخرالزمانی آن ارزش تماشا دارد.

11. فیلم Stalker

آندری تارکوفسکی یکی از مهم‌ترین فیلم‌سازان تاریخ سینماست که آثارش بیشتر از آنکه به سرگرم کردن مخاطب فکر کنند، ذهن او را درگیر پرسش‌های فلسفی و وجودی می‌کنند. فیلم استاکر محصول سال 1979 نیز یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های این رویکرد است. داستان درباره راهنمایی مرموز به نام استاکر است که یک نویسنده و استاد دانشگاه را به منطقه‌ای خطرناک و ناشناخته به نام منطقه هدایت می‌کند. در مرکز این منطقه اتاقی وجود دارد که گفته می‌شود عمیق‌ترین آرزوی انسان‌ها را برآورده می‌کند.

استاکر از نظر ظاهری و روایی شباهت مستقیمی به تلماسه ندارد، اما در لایه‌های عمیق‌تر به موضوعات مشترکی می‌پردازد. ایمان، سرنوشت، خواسته‌های انسانی و رابطه انسان با قدرت‌های ناشناخته از جمله مفاهیمی هستند که در هر دو اثر اهمیت زیادی دارند. همانند فیلم‌های ویلنوو، تارکوفسکی نیز برای روایت داستان عجله نمی‌کند و با استفاده از تصاویر ماندگار و فضاسازی دقیق، مخاطب را به دنیای اثر خود می‌کشاند. اگر از جنبه فلسفی تلماسه لذت برده‌اید، استاکر انتخابی ضروری است.

10. فیلم Dune

شاید عجیب به نظر برسد که فیلم تلماسه قدیمی را در فهرست فیلم های شبیه Dune قرار دهیم، اما اقتباس دیوید لینچ از رمان فرانک هربرت در سال 1984 ارزش بررسی جداگانه‌ای دارد. این فیلم تلاش می‌کند داستان پل آتریدیس و نبرد خاندان‌های قدرتمند بر سر سیاره آراکیس را در مدت زمانی محدود روایت کند. کایل مک‌لاکلن در نقش پل ظاهر می‌شود و بازیگرانی مانند استینگ، پاتریک استوارت و مکس فون سیدو نیز در آن حضور دارند.

اقتباس لینچ با مشکلات زیادی مواجه بود و نتوانست پیچیدگی رمان اصلی را به شکل مناسبی به تصویر بکشد. فشرده‌سازی داستان و تغییرات متعدد باعث شدند بسیاری از بخش‌های مهم روایت به‌خوبی پرداخت نشوند. با این وجود، این فیلم هنوز هم برای طرفداران نسخه‌های جدید ارزش تماشا دارد. مقایسه نگاه سوررئال لینچ با جهان‌سازی واقع‌گرایانه ویلنوو می‌تواند تجربه جالبی باشد و نشان دهد چرا ساخت یک اقتباس موفق از تلماسه تا این اندازه دشوار بوده است.

9. فیلم The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring

پیتر جکسون با اقتباس از رمان‌های مشهور جی. آر. آر. تالکین توانست یکی از بزرگ‌ترین جهان‌های فانتزی تاریخ سینما را به تصویر بکشد. یاران حلقه محصول سال 2001، نخستین قسمت از سه‌گانه ارباب حلقه‌هاست و داستان فرودو بگینز را دنبال می‌کند؛ هابیتی که وظیفه دارد حلقه یگانه را به سرزمین موردور ببرد و آن را نابود کند. در این مسیر، گروهی از شخصیت‌های مختلف همراه او می‌شوند تا از بازگشت قدرت سائورون جلوگیری کنند.

• تریلر فصل سوم The Lord of the Rings: The Rings of Power منتشر شد

شاید ارباب حلقه‌ها در دسته آثار فانتزی قرار بگیرد، اما از نظر جهان‌سازی، روایت حماسی و پرداخت شخصیت‌ها شباهت قابل‌توجهی به تلماسه دارد. ویلنوو نیز بارها از تاثیر آثار تالکین بر نگاه خود به دنیای آراکیس صحبت کرده است. هر دو فیلم مخاطب را وارد جهانی بزرگ با تاریخچه، فرهنگ و نظام‌های سیاسی مخصوص به خود می‌کنند. اگر از مقیاس حماسی فیلم Dune و سفر پل آتریدیس لذت برده‌اید، یاران حلقه یکی از بهترین گزینه‌ها خواهد بود.

8. فیلم 2001: A Space Odyssey

استانلی کوبریک با ساخت ادیسه فضایی در سال 1964 یکی از تاثیرگذارترین فیلم‌های تاریخ سینما را خلق کرد. داستان درباره سفینه‌ای فضایی است که دو فضانورد و یک رایانه هوشمند به نام HAL 9000 را به همراه دارد. ماموریت آن‌ها بررسی یک شی مرموز است که روی ماه کشف شده و ممکن است اطلاعات مهمی درباره منشا انسان و حیات در جهان داشته باشد.

تاثیر این شاهکار بر سینمای علمی تخیلی را نمی‌توان نادیده گرفت. از جلوه‌های بصری پیشگامانه گرفته تا موسیقی ماندگار و پرداخت فلسفی داستان، بسیاری از عناصر آن را می‌توان در آثار مدرن‌تری مانند تلماسه مشاهده کرد. ویلنوو نیز در ساخت جهان فضایی خود از میراث سینمایی کوبریک تاثیر گرفته است. البته این اثر فیلمی آرام و تامل‌برانگیز است که بیشتر از دیالوگ، از تصویر برای انتقال مفاهیم استفاده می‌کند. بنابراین اگر به دنبال یک تجربه علمی تخیلی عمیق هستید، تماشای آن ضروری است.

7. فیلم Star Wars: Episode IV – A New Hope

جورج لوکاس با ساخت جنگ ستارگان در سال 1977 یکی از بزرگ‌ترین فرنچایزهای تاریخ سرگرمی را پایه‌گذاری کرد. امیدی تازه داستان لوک اسکای‌واکر، جوانی از سیاره بیابانی تاتوئین را روایت می‌کند که پس از آشنایی با گروهی از شورشیان، وارد نبردی بزرگ علیه امپراتوری کهکشانی می‌شود. ماموریت اصلی او نابودی سلاح مرگبار امپراتوری و نجات کهکشان از سلطه نیروهای تاریک است.

شباهت میان لوک اسکای‌واکر و پل آتریدیس اتفاقی نیست. هر دو شخصیت در ابتدا زندگی معمولی‌تری دارند، اما به‌تدریج متوجه نقش مهم خود در سرنوشت جهانی بزرگ می‌شوند. ساختار سفر قهرمان، سیاره‌های بیابانی، نبرد قدرت‌های سیاسی و عناصر اسطوره‌ای از جمله نقاط مشترک این دو مجموعه هستند. حتی می‌توان گفت تلماسه و جنگ ستارگان از یک الگوی داستانی مشابه استفاده می‌کنند، اما هر کدام با هویت بصری و روایی متفاوتی آن را به تصویر می‌کشند.

6. فیلم The Matrix

خواهران واچوفسکی با ساخت ماتریکس در سال 1999 یکی از مهم‌ترین آثار علمی تخیلی تاریخ را به سینما معرفی کردند. داستان درباره نئو، برنامه‌نویس و هکری است که متوجه می‌شود دنیایی که در آن زندگی می‌کند، چیزی جز یک شبیه‌سازی پیچیده نیست. او پس از آشنایی با گروهی از شورشیان، با حقیقتی تکان‌دهنده درباره ماهیت واقعیت و کنترل انسان‌ها مواجه می‌شود.

ماتریکس مانند تلماسه تنها به ارائه یک داستان علمی تخیلی سرگرم‌کننده بسنده نمی‌کند و پرسش‌های فلسفی مهمی را مطرح می‌سازد. ماهیت قدرت، آزادی اراده، سرنوشت و امکان رهایی از یک نظام کنترل‌گر از جمله موضوعات مشترک این دو فیلم هستند. البته ماتریکس بیشتر روی اکشن و مفاهیم مرتبط با فناوری تمرکز دارد، اما از نظر عمق داستانی و تاثیرگذاری بصری می‌تواند تجربه‌ای مشابه برای طرفداران Dune باشد. جلوه‌های ویژه انقلابی و سکانس‌های اکشن ماندگار نیز از دلایل اصلی اهمیت این اثر هستند.

5. فیلم Blade Runner 2049

دنی ویلنوو پیش از آنکه سراغ جهان تلماسه برود، با ساخت بلید رانر 2049 نشان داد که در خلق دنیاهای علمی تخیلی پیچیده مهارت زیادی دارد. این فیلم دنباله‌ای برای اثر مشهور ریدلی اسکات است و داستان یک افسر پلیس به نام کی را دنبال می‌کند که در جریان ماموریتی تازه به رازی قدیمی پی می‌برد. کشف این راز می‌تواند نظم موجود در جامعه را برای همیشه تغییر دهد و مرز میان انسان و موجودات مصنوعی را زیر سوال ببرد.

بخوانید: ۱۰ فیلم اکشن کمتر دیده شده دهه ۲۰۱۰ | بازنده‌های دوست داشتنی

بلید رانر 2049 از نظر فضاسازی، موسیقی، فیلم‌برداری و پرداخت فلسفی شباهت زیادی به تلماسه دارد. هر دو فیلم با استفاده از تصاویر عظیم و سکوت‌های طولانی، حس تنهایی انسان در جهانی بی‌رحم را منتقل می‌کنند. همچنین پرسش‌هایی درباره هویت، قدرت و معنای زندگی در مرکز روایت آن‌ها قرار دارد. اگر از سبک کارگردانی ویلنوو در فیلم Dune لذت برده‌اید، تماشای این اثر یکی از بهترین انتخاب‌های ممکن است.

4. فیلم Arrival

یکی دیگر از آثار تحسین‌شده دنی ویلنوو، فیلم ورود محصول سال 2016 است. داستان زمانی آغاز می‌شود که سفینه‌هایی ناشناخته در نقاط مختلف زمین ظاهر می‌شوند. دولت‌ها برای برقراری ارتباط با موجودات فضایی به سراغ یک زبان‌شناس متخصص به نام لوئیز بنکس می‌روند. او باید با رمزگشایی زبان این موجودات، دلیل حضورشان روی زمین را کشف کند؛ ماموریتی که به‌تدریج ابعاد بسیار پیچیده‌تری پیدا می‌کند.

ورود برخلاف تلماسه تمرکز چندانی روی جنگ‌های فضایی و رقابت خاندان‌های قدرتمند ندارد، اما از نظر مفاهیم فلسفی و جهان‌بینی شباهت‌های زیادی میان آن‌ها وجود دارد. زمان، سرنوشت، ارتباط میان تمدن‌ها و محدودیت‌های درک انسانی از جمله موضوعاتی هستند که در هر دو فیلم بررسی می‌شوند. ویلنوو در این اثر نیز به‌جای تکیه بر اکشن، از فضاسازی و روایت تدریجی برای درگیر کردن مخاطب استفاده می‌کند. ورود یکی از بهترین فیلم های علمی تخیلی برای کسانی است که به داستان‌های عمیق علاقه دارند.

3. فیلم Interstellar

کریستوفر نولان با ساخت بین ستاره‌ای در سال 2014 داستانی حماسی درباره بقا، عشق و آینده بشریت خلق کرد. در این فیلم، زمین با بحران زیست‌محیطی شدیدی مواجه شده و منابع غذایی به‌سرعت در حال کاهش هستند. گروهی از فضانوردان ماموریت پیدا می‌کنند تا از طریق یک کرم‌چاله به منظومه‌ای دیگر سفر کنند و سیاره‌ای مناسب برای سکونت انسان‌ها پیدا کنند. در این میان، کوپر باید میان نجات بشریت و بازگشت نزد خانواده‌اش یکی را انتخاب کند.

شباهت بین ستاره‌ای و تلماسه بیشتر در مقیاس داستان و پرداخت مفاهیم بزرگ انسانی دیده می‌شود. هر دو فیلم درباره آینده تمدن بشری، منابع محدود و تلاش انسان برای بقا در شرایطی فراتر از توانایی‌های معمولش هستند. همچنین موسیقی هانس زیمر و تصاویر باشکوه فضایی در هر دو اثر نقش مهمی در انتقال احساسات دارند. اگر از جنبه حماسی فیلم Dune لذت برده‌اید، بین ستاره‌ای می‌تواند یکی از بهترین تجربه‌های سینمایی شما باشد.

2. فیلم Dune: Part Two

اگرچه فیلم Dune: Part Two بخشی از همان داستان قسمت نخست است، اما از نظر مقیاس، ریتم و پرداخت شخصیت‌ها تجربه متفاوتی ارائه می‌دهد. در این قسمت، پل آتریدیس پس از سقوط خاندانش به همراه چانی و فرمن‌ها زندگی می‌کند. او به‌تدریج با فرهنگ و سنت‌های مردم آراکیس آشنا می‌شود و در مسیر تبدیل شدن به رهبری قدرتمند قرار می‌گیرد. با این حال، پیشگویی‌ها و انتظارات مذهبی فرمن‌ها آینده‌ای پیچیده و خطرناک را پیش روی او قرار می‌دهند.

قسمت دوم تلماسه بیش از هر چیز به موضوع قدرت و پیامدهای پرستش شخصیت‌های کاریزماتیک می‌پردازد. پل دیگر صرفا یک وارث جوان نیست و باید با مسئولیت تصمیم‌هایی مواجه شود که می‌توانند سرنوشت کل کهکشان را تغییر دهند. دنی ویلنوو با گسترش جهان آراکیس، نبردهای عظیم و طراحی بصری خیره‌کننده، یکی از بهترین دنباله‌های علمی تخیلی سال‌های اخیر را ساخته است. اگر قصد دارید برای قسمت جدید مجموعه آماده شوید، تماشای دوباره این فیلم انتخاب مناسبی خواهد بود.

1. فیلم Lawrence of Arabia

شاید قرار گرفتن یک فیلم تاریخی در صدر فهرست آثار مشابه تلماسه کمی عجیب باشد، اما لارنس عربستان ساخته دیوید لین یکی از مهم‌ترین منابع الهام برای درک فضای حماسی و بیابانی این مجموعه محسوب می‌شود. داستان درباره تی. ای. لارنس، افسر بریتانیایی است که در جریان جنگ جهانی اول به خاورمیانه فرستاده می‌شود و درگیر شورش اعراب علیه امپراتوری عثمانی می‌شود. او به‌تدریج به چهره‌ای تاثیرگذار در میان قبایل منطقه تبدیل می‌شود و جایگاه پیچیده‌ای میان سیاست، جنگ و هویت پیدا می‌کند.

شباهت لارنس عربستان با تلماسه تنها به بیابان‌های گسترده و تصاویر باشکوه محدود نمی‌شود. هر دو فیلم به تاثیر حضور قدرت‌های خارجی در سرزمین‌های بومی، رقابت‌های سیاسی و شکل‌گیری شخصیت‌هایی می‌پردازند که به نماد امید یا رهایی برای گروهی از مردم تبدیل می‌شوند. حتی می‌توان میان شخصیت لارنس و پل آتریدیس از نظر جایگاه اسطوره‌ای و پیامدهای رهبری آن‌ها مقایسه‌هایی انجام داد. اگر به جنبه سیاسی و اجتماعی تلماسه علاقه دارید، این شاهکار سینمایی را نباید از دست بدهید.

در نهایت...

فیلم Dune ثابت کرد که سینمای علمی تخیلی هنوز هم ظرفیت خلق جهان‌هایی عظیم، پیچیده و فراموش‌نشدنی را دارد. آثاری مانند استاکر، ماتریکس و ورود نشان می‌دهند که می‌توان از دل داستان‌های علمی تخیلی به عمیق‌ترین پرسش‌های فلسفی درباره انسان، سرنوشت و ماهیت واقعیت رسید. از طرف دیگر، فیلم‌هایی مانند مکس دیوانه 2 و لارنس عربستان نیز شباهت‌های جالبی با فضای سیاسی و بیابانی تلماسه دارند.

اگر به دنبال فیلم های شبیه Dune هستید، بلید رانر 2049 و بین ستاره‌ای احتمالا بهترین انتخاب‌ها خواهند بود. اما اگر بیشتر از همه به جهان‌سازی گسترده و داستان‌های حماسی علاقه دارید، ارباب حلقه‌ها و جنگ ستارگان را در اولویت قرار دهید. در نهایت، هر کدام از این آثار از زاویه‌ای متفاوت به همان چیزی می‌پردازند که تلماسه را جذاب کرده است: سفر انسان به جهانی ناشناخته که در آن قدرت، سرنوشت و بقا همیشه در حال تغییر هستند.