زیرژانر وحشت کیهانی چیست؟

گزاره «وحشت کیهانی» یا «کازمیک هارر» در بیش‌تر اوقات به عنوان همتای وحشت لاوکرفتی به کار گرفته می‌شود؛ در واقع داستان‌هایی که از نوشته‌های اچ. پی. لاوکرفت الهام گرفته‌اند. بدین گونه، اکثر ویژگی‌های وحشت کیهانی از آثار لاوکرفت و اساطیر کثولهوی او ریشه می‌گیرند. طبیعتا، آثار دیگری نیز وجود دارند که با همین حال و هوا و پیش از لاوکرفت پدید آمده‌اند؛ همانند «شاه زردپوش» نوشته رابرت ویلیام چمبرز. این نوشته چمبرز یک سری از داستان‌های کوتاه جذاب حول محور یک نمایشنامه است که خوانندگان را دیوانه می‌کند. اکنون در این نوشتار می‌خواهیم تا شما را کمی بیش‌تر با خود زیرژانر وحشت کیهانی به عنوان یکی از موفق‌ترین، مرموزترین و ترسناک‌ترین زیرژانرهای ژانر ترسناک و وحشت آشنا کنیم.

تم‌های بنیادین وحشت کیهانی

اساطیر کثولهو یا نمایشنامه «شاه زردپوش» جزو نشانه‌های بارز و چشمگیر فرگشت ساب‌ژانر وحشت کیهانی به شمار می‌روند و از پایه‌های تم‌های اصلی وحشت کیهانی هستند: وحشت ناچیز بودن در برابر و ناتوانی در درک نیروهای نیرومند توصیف‌نشدنی، بی‌شکل و بی‌ملاحظه هستی. این وحشت، از ناشناخته‌ها و نهاد کم و بیش بی‌اهمیت بشریت در هستی نسبت به زمان، فضا و حتی گونه‌های با هوش برتر ریشه می‌گیرد.

این تم‌ها در بیش‌تر مواقع خوشان را به شکل زوال ذهنی کاراکترهای اصلی داستان‌های وحشت کیهانی آشکار می‌کنند. هنگامی که روان در برابرِ نیروهایِ ورایِ درکِ ناچیزِ ذهنیِ بشر یا فرایِ درکِ فیزیکیِ قرار می‌گیرد، کاری جز خُرد شدن از دستش برنمی‌آید. این گونه وحشت تمام مفاهیم راستینگی، حقیقت و حتی وجودیت مادی را فراتر از شناخته‌شده‌ها به تصویر می‌کشد.

تفاوت وحشت کیهانی با دیگر گونه‌های وحشت

زیرژانر وحشت کیهانی راه خود را به تار و پود انواع روایت‌های ترسناک باز کرده است. این ساب‌ژانر می‌تواند به شکل‌های گوناگونی مورد تفسیر قرار بگیرد ولی المان‌های بنیادینش یکسان خواهد ماند: بشریت جایگاه بسیار کوچکی از هستی را اشغال کرده است، جایگاهی که هنگام مقایسه با نیروهای شگفت انگیزی که در دی‌ان‌ای زمان و مکان وجود دارند بسیار شکننده و بی‌ارزش به چشم می‌آید. به این ترتیب، راه برای احتمال وجود موجودات خداگونه‌ هیولاوار باز می‌شود تا به آتش این وحشت هیزم بیش‌تر بیفزایند.

ژانر وحشت این مسیر را در پیش می‌گیرد که به درون ترس‌های ریشه‌افکنده در ژرفای ذهن مخاطبان نفوذ کند. برخی از این ترس‌ها احساسی و نسبتا کوچک هستند که از تجربه‌های مشخصی به مانند اندوه و ضربه روحی سرچشمه گرفته‌اند. دیگر ترس‌ها همچون پایان دنیا و به طور کلی مرگ، بزرگ‌تر و فراگیرتر هستند.

وحشت کیهانی ولی از این جهت ویژه است که خبر از تهدیدهای بیگانه‌ای می‌دهد که شاید مرگ، سوگواری، تراژدی و حتی خود ترس نیز در برابر این میزان قدرت بی‌پایان هستی هیچ معنایی ندارند.